Zawroty głowy i szumy uszne to objawy, które często budzą niepokój. Wielu pacjentów zastanawia się, czy ich przyczyną są zwężone tętnice szyjne, miażdżyca albo gorszy dopływ krwi do mózgu. To zrozumiałe, bo takie dolegliwości bywają kojarzone z ryzykiem udaru. W praktyce jednak nie każdy zawrót głowy i nie każdy szum uszny mają podłoże naczyniowe.
Co więcej, samo wykrycie blaszek miażdżycowych w badaniu USG nie oznacza jeszcze, że to właśnie one odpowiadają za objawy. W wielu przypadkach przyczyna leży gdzie indziej, na przykład w błędniku, układzie nerwowym, chorobach internistycznych, zaburzeniach rytmu serca, odwodnieniu albo działaniach niepożądanych leków.
W tym artykule wyjaśniamy, kiedy tętnice szyjne rzeczywiście mogą mieć znaczenie, kiedy trzeba myśleć także o tętnicach kręgowych, a kiedy przyczyny należy szukać poza układem naczyniowym.
Tętnice szyjne i tętnice kręgowe, to nie to samo
Pacjenci często używają określenia „tętnice szyjne” w odniesieniu do wszystkich naczyń szyi. Z medycznego punktu widzenia to uproszczenie. W rzeczywistości trzeba odróżnić tętnice szyjne od tętnic kręgowych.
Tętnice szyjne odpowiadają głównie za dopływ krwi do przedniej części mózgu. Tętnice kręgowe doprowadzają krew do tylnej części mózgu, pnia mózgu i móżdżku. To właśnie te struktury mają szczególne znaczenie dla równowagi, koordynacji ruchów i części funkcji wzrokowo-ruchowych.
Dlatego klasyczne wirowe zawroty głowy znacznie częściej wiążą się z zaburzeniami błędnikowymi albo z problemami w krążeniu tylnym niż z samym zwężeniem tętnicy szyjnej.
Czy zawroty głowy mogą wynikać ze zwężenia tętnic szyjnych?
Tak, ale dzieje się to rzadziej, niż wielu pacjentom się wydaje. Zwężenie tętnic szyjnych najczęściej nie daje przewlekłych zawrotów głowy jako jedynego objawu. Znacznie częściej klinicznie istotne zwężenia tych naczyń wiążą się z przemijającym niedokrwieniem mózgu, udarem albo innymi objawami neurologicznymi.
Do objawów, które mogą sugerować problem naczyniowy, należą między innymi:
- nagłe osłabienie ręki lub nogi,
- drętwienie jednej strony ciała,
- opadanie kącika ust,
- zaburzenia mowy,
- nagłe zaburzenia widzenia,
- przejściowe zaburzenia czucia,
- nagłe pogorszenie sprawności neurologicznej.
Jeśli pacjent ma wyłącznie uczucie kołysania, niestabilności albo wirowania, bez innych objawów neurologicznych, przyczyna częściej leży poza samymi tętnicami szyjnymi.
Kiedy trzeba myśleć o tętnicach kręgowych i krążeniu tylnym?
Jeżeli zawrotom głowy towarzyszą inne objawy neurologiczne, trzeba brać pod uwagę problem w obrębie krążenia tylnego, czyli układu kręgowo-podstawnego. Szczególnie alarmujące są sytuacje, gdy oprócz zawrotów pojawiają się:
- podwójne widzenie,
- bełkotliwa mowa,
- chwiejny chód,
- ataksja, czyli zaburzenia koordynacji,
- nagłe upadki,
- osłabienie kończyn,
- zaburzenia połykania,
- nagłe pogorszenie widzenia,
- gwałtowne zaburzenia równowagi.
W takich sytuacjach nie należy zakładać, że „to tylko błędnik”. Potrzebna może być pilna diagnostyka neurologiczna i naczyniowa.
Czy szumy uszne mogą mieć podłoże naczyniowe?
Większość szumów usznych nie ma związku z tętnicami szyjnymi. Najczęściej mają one tło laryngologiczne, audiologiczne albo czynnościowe. Inaczej traktuje się jednak szum pulsujący, czyli taki, który pacjent odbiera jako zgodny z rytmem serca.
Taki objaw wymaga większej czujności, bo może mieć tło naczyniowe, żylne albo inne strukturalne. Nie oznacza to automatycznie poważnej choroby, ale wymaga dokładniejszej diagnostyki niż zwykły, niepulsujący szum uszny.
Jeżeli szum uszny jest jednostronny, pulsujący, nowy albo wyraźnie narastający, warto jak najszybciej zgłosić się do lekarza.
Czy mała blaszka miażdżycowa może powodować objawy?
Wielu pacjentów niepokoi się już samym opisem USG, w którym pojawia się informacja o blaszce miażdżycowej zwężającej światło naczynia o 20%, 30% albo 40%. W większości przypadków takie zmiany nie są hemodynamicznie istotne, czyli nie ograniczają przepływu na tyle, by powodować niedokrwienie mózgu i objawy neurologiczne.
Nie oznacza to jednak, że wynik można zignorować. Nawet niewielka blaszka jest sygnałem rozwijającej się miażdżycy i zwiększonego ryzyka sercowo-naczyniowego. Najczęściej stanowi jednak marker ryzyka, a nie bezpośrednie wyjaśnienie przewlekłych zawrotów głowy czy szumów usznych.
Jakie zwężenia mają większe znaczenie kliniczne?
Największe znaczenie mają zwężenia objawowe. U pacjentów po przemijającym incydencie niedokrwiennym, udarze albo innym odpowiednim objawie neurologicznym zwężenie 70 do 99% jest traktowane jako ciężkie i zwykle stanowi mocne wskazanie do rozważenia leczenia zabiegowego. Przy zwężeniu 50 do 69% leczenie zabiegowe także bywa rozważane, ale wymaga oceny całego obrazu klinicznego, czasu od incydentu, wieku pacjenta i ryzyka okołooperacyjnego.
Przy zwężeniu poniżej 50% zabieg z reguły nie jest zalecany. U pacjentów bezobjawowych sytuacja jest bardziej ostrożna. Sam procent zwężenia nie wystarcza, by automatycznie kierować chorego na operację. W praktyce leczenie zabiegowe rozważa się zwykle dopiero przy większych zwężeniach, najczęściej od około 60% wzwyż, i tylko u starannie dobranych pacjentów.
Jakie są częstsze, pozanaczyniowe przyczyny zawrotów głowy?
W codziennej praktyce zawroty głowy częściej wynikają z innych problemów niż ze zwężenia tętnic szyjnych. Do najczęstszych przyczyn należą:
- łagodne położeniowe zawroty głowy,
- zaburzenia błędnika,
- infekcje ucha wewnętrznego,
- migrena przedsionkowa,
- odwodnienie,
- spadki ciśnienia przy zmianie pozycji,
- działania niepożądane leków,
- zaburzenia rytmu serca,
- niedokrwistość,
- przewlekły stres i napięcie.
To właśnie dlatego dobra diagnostyka zaczyna się od dokładnego wywiadu, a nie od automatycznego założenia, że „to na pewno tętnice”.
Rzadki, ale ważny wyjątek, uraz szyi lub manipulacje manualne
Warto wspomnieć również o rzadkim, ale istotnym klinicznie wyjątku. Rozwarstwienie tętnicy szyjnej lub kręgowej może być związane z urazem szyi. W literaturze medycznej od lat opisuje się też przypadki, w których objawy pojawiały się po gwałtownych manipulacjach szyjnego odcinka kręgosłupa, intensywnym skręcie szyi albo silnym przeciążeniu.
Nie jest to częsta sytuacja, ale nie należy jej bagatelizować. Jeśli po urazie szyi, gwałtownym ruchu albo intensywnej manipulacji pojawią się nagły ból szyi lub głowy, zawroty głowy, zaburzenia widzenia, zaburzenia mowy, ataksja albo inne objawy neurologiczne, trzeba pilnie zgłosić się po pomoc medyczną.
Jak wygląda diagnostyka?
Podstawą jest dokładny wywiad i badanie lekarskie. Lekarz ocenia, czy zawroty są wirowe, napadowe, zależne od pozycji ciała, czy towarzyszy im szum pulsujący, czy występują objawy neurologiczne, a także czy w tle są choroby serca, anemia, nadciśnienie, uraz szyi lub przyjmowane leki.
Jeśli istnieje podejrzenie zmian naczyniowych, badaniem pierwszego rzutu najczęściej jest USG Doppler tętnic szyjnych — w Poznaniu badanie można wykonać w gabinecie dr. Grzeszczaka w trakcie konsultacji chirurgii naczyniowej. W bardziej złożonych przypadkach, przy podejrzeniu zmian w krążeniu tylnym, rozwarstwienia tętnicy albo szumu pulsującego, potrzebne mogą być dokładniejsze badania, takie jak:
- angio-TK,
- angio-MR,
- rezonans z oceną naczyń,
- konsultacja neurologiczna,
- konsultacja laryngologiczna,
- EKG lub Holter,
- audiometria,
- badania laboratoryjne.
W części przypadków to właśnie połączenie diagnostyki neurologicznej, laryngologicznej i naczyniowej pozwala ustalić prawdziwą przyczynę objawów.
Kiedy warto zgłosić się do chirurga naczyniowego?
Konsultacja chirurga naczyniowego jest szczególnie zasadna wtedy, gdy:
- USG lub inne badanie wykazało istotne zwężenie tętnicy szyjnej,
- pacjent przebył TIA lub udar niedokrwienny,
- występują objawy sugerujące niedokrwienie mózgu,
- trzeba ocenić, czy istnieją wskazania do leczenia zabiegowego,
- lekarz kierujący podejrzewa, że dolegliwości mogą mieć tło naczyniowe.
Nie każdy pacjent z zawrotami głowy powinien trafiać od razu do chirurga naczyniowego. U wielu osób pierwszym właściwym krokiem będzie lekarz rodzinny, neurolog albo laryngolog.
Leczenie, co dalej po rozpoznaniu?
Jeśli stwierdzone zmiany miażdżycowe są niewielkie lub umiarkowane i nie ma objawów niedokrwienia mózgu, podstawą leczenia pozostaje zwykle postępowanie zachowawcze. Obejmuje ono najczęściej:
- kontrolę ciśnienia tętniczego,
- leczenie zaburzeń lipidowych,
- zaprzestanie palenia,
- aktywność fizyczną,
- odpowiednią dietę,
- redukcję masy ciała,
- leczenie przeciwpłytkowe lub inne leki dobrane do sytuacji klinicznej.
Jeśli zwężenie jest duże i ma znaczenie kliniczne, zwłaszcza u pacjenta objawowego, rozważa się leczenie zabiegowe. Najczęściej chodzi o endarterektomię tętnicy szyjnej, a w wybranych przypadkach o stentowanie. Wybór metody zależy od wieku pacjenta, anatomii naczyń, rodzaju zmian i ryzyka okołooperacyjnego.
Objawy alarmowe, kiedy trzeba działać natychmiast?
Pilnej pomocy medycznej wymagają przede wszystkim:
- nagły niedowład ręki lub nogi,
- opadnięcie kącika ust,
- nagłe zaburzenia mowy,
- nagłe zaburzenia widzenia,
- zawroty głowy z podwójnym widzeniem, ataksją lub bełkotliwą mową,
- silny nagły ból głowy lub szyi z objawami neurologicznymi,
- gwałtowne pogorszenie równowagi z innymi nowymi objawami neurologicznymi.
W takich sytuacjach nie należy czekać na planową wizytę ani samodzielnie interpretować wyniku USG. Trzeba pilnie wezwać pomoc albo zgłosić się na SOR.
Podsumowanie
Zawroty głowy i szumy uszne mogą mieć związek z chorobami naczyń, ale nie są ich najczęstszą przyczyną. Zwężenie tętnic szyjnych rzadko tłumaczy przewlekłe zawroty głowy bez innych objawów neurologicznych. Większą czujność powinny budzić objawy sugerujące problem w krążeniu tylnym, takie jak podwójne widzenie, ataksja, bełkotliwa mowa, nagłe zaburzenia równowagi czy szum pulsujący zsynchronizowany z tętnem.
Najważniejsze jest to, aby nie wyciągać pochopnych wniosków na podstawie samego opisu objawów albo pojedynczego wyniku badania. Dopiero właściwa diagnostyka pozwala ustalić, czy problem ma tło naczyniowe, laryngologiczne, neurologiczne czy internistyczne, a następnie dobrać odpowiednie leczenie.
Jeśli masz zawroty głowy, szumy uszne albo wynik USG Doppler wskazujący na zmiany w tętnicach szyjnych, warto skonsultować się z doświadczonym specjalistą. Doppler tętnic szyjnych w Poznaniu wykonywany jest w gabinecie dr. Michała Grzeszczaka wraz z konsultacją i omówieniem wyniku; lekarz przyjmuje również w Wągrowcu oraz w Kołobrzegu. Aby umówić wizytę, zadzwoń pod numer rejestracji: (+48) 783 88 88 68 (Poznań, Wągrowiec), (+48) 735 161 431 (Kołobrzeg).
FAQ
Czy zawroty głowy zawsze oznaczają problemy z tętnicami szyjnymi?
Nie. W większości przypadków przyczyna jest inna, na przykład błędnikowa, internistyczna, kardiologiczna albo neurologiczna.
Czy szum uszny oznacza miażdżycę?
Zwykle nie. Większość szumów usznych nie ma związku z tętnicami szyjnymi. Szczególnej uwagi wymaga natomiast szum pulsujący.
Czy blaszka 30% w tętnicy szyjnej jest groźna?
Najczęściej nie powoduje objawów niedokrwienia mózgu, ale jest sygnałem rozwijającej się miażdżycy i wymaga profilaktyki oraz kontroli czynników ryzyka.
Czy USG Doppler wystarczy?
Często jest bardzo dobrym badaniem pierwszego rzutu dla tętnic szyjnych, ale w części przypadków potrzebne są dokładniejsze badania, zwłaszcza przy podejrzeniu zmian w krążeniu tylnym, rozwarstwienia tętnicy lub szumu pulsującego.
Czy po manipulacji szyi mogą pojawić się groźne objawy naczyniowe?
To rzadkie, ale jeśli po urazie lub manipulacji pojawi się silny ból szyi lub głowy, zawroty, zaburzenia widzenia, mowy albo równowagi, trzeba pilnie skonsultować się z lekarzem.
Zastrzeżenie: Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej.
Dodaj komentarz